خلاصه پلان استراتژیک پوهنځی ریاضیات

سال‌های ۱۴۰۱(–۱۴۰۵ هـ.ش. (۱۴۴۳–۱۴۴۷ هـ.ق.)

۱.  مقدمه

پلان استراتژیک پوهنځی ریاضیات پوهنتون کابل برای سال‌های ۱۴۰۱–۱۴۰۵ هـ ش (۱۴۴۳–۱۴۴۷ هـ ق)، به منظور ایجاد یک چارچوب روشن و منظم برای انکشاف علمی، ارتقای ظرفیت‌ها، بهبود کیفیت تدریس و آموزش، تنظیم امور اداری و گسترش فعالیت‌های تحقیقی تدوین گردیده است. این پلان حاصل همکاری و سهم‌گیری استادان، کارمندان، محصلان و مسؤولان پوهنځی بوده و بر بنیاد تحلیل محیط داخلی و خارجی و با درنظرداشت نیازمندی‌های علمی و انکشافی کشور ترتیب گردیده است. در این پلان از تحلیل SWOT، تعیین اهداف در سطوح مختلف، پلان‌های عملیاتی سالانه و میکانیزم‌های نظارت و ارزیابی استفاده گردیده و مسیر فعالیت‌ها و انکشاف پوهنځی را در جریان دوره پنج‌ساله مشخص می‌سازد.

 

 

۲.  معرفی و تاریخچه پوهنځی ریاضیات

تأسیس پوهنځی ریاضیات به سال ۱۳۲۱ هـ ش (۱۳۶۱ هـ ق) برمی‌گردد؛ زمانی که تدریس ریاضیات در چارچوب پوهنځی ساینس، در کنار رشته‌های فزیک، کیمیا و بیولوژی، آغاز گردید. در سال ۱۳۴۸ هـ ش (۱۳۸۹ هـ ق)، دیپارتمنت ریاضی از دیپارتمنت مشترک ریاضی و فزیک جدا گردیده و به‌گونه مستقل به فعالیت‌های علمی و تدریسی خود ادامه داد. متعاقباً، بر بنیاد طرح سال ۱۳۹۳ هـ ش (۱۴۳۵–۱۴۳۶ هـ ق) مبنی بر تفکیک پوهنځی ساینس، دیپارتمنت ریاضی در سال ۱۳۹۵ هـ ش  (۱۴۳۷–۱۴۳۸ هـ ق) به پوهنځی مستقل ریاضیات ارتقا یافت. پوهنځی ریاضیات، افزون بر پیشبرد برنامه‌های تحصیلی در رشته ریاضیات، مسؤولیت تدریس مضامین ریاضی مورد نیاز سایر پوهنځی‌های پوهنتون کابل را نیز بر عهده دارد. با توجه به نقش بنیادی و روزافزون ریاضیات در علوم معاصر، تکنالوژی، تحلیل معلومات، مدل‌سازی و حل مسایل پیچیده علمی و کاربردی، اهمیت ریاضیات افزایش یافته و ضرورت انکشاف بیشتر ظرفیت‌های علمی، تدریسی و تحقیقی پوهنځی بیش از پیش محسوس گردیده است.

۳.  وضعیت موجود

بر بنیاد بررسی‌ها و معلومات گردآوری‌شده، وضعیت موجود پوهنځی از دیدگاه محیط داخلی و خارجی به شرح ذیل ارزیابی می‌گردد:

نقاط قوت:

• موجودیت کادر علمی باتجربه و مسلکی؛
• برخورداری از سابقه طولانی در تدریس و آموزش ریاضیات؛
• موجودیت محصلان با استعداد و ظرفیت علمی مناسب؛
• موجودیت نظام اداری منظم و ساختار تشکیلاتی مشخص.

نقاط ضعف:

• نبود لابراتوارهای مجهز کمپیوتر؛
• کمبود وسایل و تجهیزات تخنیکی و تدریسی مورد نیاز، به‌ویژه پروجکتورها و سایر وسایل کمک‌آموزشی؛
• محدودیت منابع مالی و کمبود پروژه‌های تحقیقی؛
• محدودیت همکاری مؤثر با نهادهای کاری مرتبط و سکتور خصوصی؛
• محدودیت امکانات و ظرفیت‌های آموزش الکترونیکی؛
• کمبود استادان دارای درجه علمی دوکتورا.

فرصت‌ها:

• افزایش نیاز جامعه و بازار کار به رشته‌های مرتبط با ریاضیات، احصائیه و علم داده‌ها؛
• موجودیت فرصت‌های بورسیه‌های تحصیلی در داخل و خارج از کشور؛
• امکان گسترش همکاری‌های علمی و مسلکی با سکتور خصوصی و سایر نهادهای مرتبط؛
• حمایت وزارت تحصیلات عالی از انکشاف برنامه‌های علمی و تحصیلی؛
• گسترش تدریجی آموزش الکترونیکی و استفاده از تکنالوژی در نظام تحصیلات عالی کشور.

تهدیدها:

• محدودیت فرصت‌های کاری برای فارغان رشته ریاضیات؛
• رقابت در زمینه دسترسی به همکاری‌ها و کمک‌های علمی بین‌المللی؛
• تحولات سریع تکنالوژی و ضرورت انکشاف و تجدید دوامدار نصاب تحصیلی و مهارت‌های علمی و مسلکی.

نتایج تحلیل SWOT نشان می‌دهد که فرصت‌های موجود نسبت به تهدیدهای خارجی بیشتر بوده، در حالی‌که نقاط ضعف داخلی نسبت به نقاط قوت برجسته‌تر می‌باشد. بر این اساس، پوهنځی در یک موقعیت استراتژیک محافظه‌کارانه قرار داشته و نیاز است با اتخاذ رویکرد اصلاحی، از فرصت‌های موجود برای کاهش نقاط ضعف، ارتقای ظرفیت‌های علمی و نهادی و بهبود جایگاه علمی پوهنځی استفاده مؤثر صورت گیرد.

۴.  دیدگاه، مأموریت و ارزش‌های محوری

دیدگاه

مبدل‌شدن به یک پوهنځی پیشگام در عرصه تدریس و آموزش ریاضیات، تولید دانش، تحقیق و نوآوری در سطح افغانستان و منطقه.

مأموریت

• ارتقای سطح دانش و ظرفیت‌های علمی استادان و تربیه کادرهای علمی شایسته از طریق تدریس، تحقیق، بورسیه‌های تحصیلی و برنامه‌های آموزشی کوتاه‌مدت، با استفاده از معیارهای پذیرفته‌شده علمی و تکنالوژی معاصر؛
• ارتقای ظرفیت‌های علمی و مسلکی محصلان با درنظرداشت نیازمندی‌های جامعه و بازار کار و فراهم‌سازی محیط مناسب تحصیلی برای تربیه متخصصان مسلکی در عرصه‌های ریاضیات، احصائیه و علوم محاسبوی؛
• فراهم‌سازی زمینه انجام تحقیقات علمی متناسب با نیازمندی‌های کشور، تولید دانش و آثار علمی معیاری و سهم‌گیری فعال در انکشاف علمی و پایدار جامعه؛
• ارایه تدریس معیاری ریاضیات بر بنیاد معیارهای پذیرفته‌شده تحصیلات عالی و تدریس مؤثر مضامین ریاضی مورد نیاز سایر پوهنځی‌های پوهنتون کابل؛
• تربیه و تقدیم متخصصان شایسته و متعهد برای ارایه خدمات علمی، تدریسی، محاسبوی و مدیریتی در سطح کشور، با تقویت محیط علمی باز و همکاری‌های اکادمیک.

ارزش‌های محوری

• پابندی و تعهد به ارزش‌های اسلامی و افغانستان شمول؛
• تعهد به کیفیت در تدریس، تحقیق و خدمات علمی؛
• رعایت کرامت و عزت انسانی؛
• تقویت روحیه رقابت سالم علمی؛
• تأمین ارتباط هدفمند و دوامدار با فارغان؛
• تعهد به تلاش، خلاقیت، ابتکار و نوآوری؛
• تقویت و گسترش همکاری‌های علمی در سطح ملی و بین‌المللی.

۵.  اهداف استراتژیک

ده هدف ذیل محورهای اساسی پلان استراتژیک را تشکیل می‌دهند:

1. انکشاف تحقیقات علمی و نوآوری؛
2. بهبود رهبری و مدیریت، تقویت شفافیت و مبارزه با فساد اداری؛
3. بازنگری و انکشاف نصاب تحصیلی؛
4. ارتقای کیفیت علمی و اکادمیک و فراهم‌سازی زمینه اعتباردهی؛
5. انکشاف آموزش الکترونیکی و استفاده مؤثر از تکنالوژی در تدریس و آموزش؛
6. بهبود و انکشاف زیربناها و امکانات علمی مورد نیاز؛
7. ارتقای ظرفیت‌های علمی و مسلکی استادان، کارمندان و محصلان؛
8. تقویت پالیسی‌ها و فعالیت‌های تحقیقی؛
9. گسترش همکاری‌های علمی و اکادمیک در سطح داخلی و بین‌المللی؛
10. بهبود محیط تحصیلی و ارتقای خدمات محصلان.

۶.  استراتژی‌ها و اهداف عملیاتی

برای تحقق هر یک از اهداف استراتژیک، استراتژی‌ها، فعالیت‌ها و اهداف عملیاتی مشخص تعیین گردیده است که موارد عمده آن قرار ذیل می‌باشد:

الف ـ انکشاف تحقیقات علمی و نوآوری

• افزایش و تقویت فعالیت‌ها و پروژه‌های علمی و تحقیقی؛
• تشویق و حمایت استادان برای نشر مقالات علمی و تألیف یا ترجمه آثار علمی؛
• فراهم‌سازی زمینه ایجاد و تجهیز لابراتوارهای مورد نیاز فعالیت‌های علمی و تحقیقی.

ب ـ انکشاف آموزش الکترونیکی

• گسترش استفاده از سیستم‌ها و امکانات آموزش الکترونیکی؛
• ارتقای ظرفیت استادان در زمینه استفاده مؤثر از وسایل و تکنالوژی‌های دیجیتالی در تدریس؛
• فراهم‌سازی سیستم مدیریت آموزش (LMS) و سایر تجهیزات و امکانات تخنیکی مورد نیاز.

ج ـ تقویت زیربناها و امکانات

• ایجاد و تجهیز لابراتوارهای کمپیوتر و سایر امکانات علمی مورد نیاز؛
• تجهیز تالارهای کنفرانس و جلسات علمی؛
• تهیه پروجکتورها، سیستم‌های صوتی و سایر وسایل کمک‌آموزشی برای صنوف درسی.

د ـ ارتقای ظرفیت‌ها

• تدویر ورکشاپ‌های تخصصی و برنامه‌های ارتقای ظرفیت برای استادان؛
• ارتقای مهارت‌های علمی و عملی محصلان، به‌ویژه در عرصه ریاضیات کاربردی؛
• ارتقای ظرفیت کارمندان در زمینه مدیریت، اداره و استفاده مؤثر از تکنالوژی.

هـ ـ گسترش همکاری‌های علمی

• تقویت همکاری با پوهنځی‌ها، پوهنتون‌ها و نهادهای علمی داخلی؛
• فراهم‌سازی زمینه عقد تفاهم‌نامه‌های همکاری (MoUs) با نهادها و مراکز معتبر علمی و تحقیقی در سطح ملی و بین‌المللی؛
• تشویق استادان و محصلان به سهم‌گیری در کنفرانس‌ها، سمینارها، ورکشاپ‌ها و سایر برنامه‌های علمی.

 

۷.  پلان عملیاتی پنج‌ساله

برای تحقق مؤثر اهداف و استراتژی‌های تعیین‌شده، پلان عملیاتی پنج‌ساله ترتیب گردیده است که به‌گونه اساسی شامل موارد ذیل می‌باشد:

• فعالیت‌های عمده و سالانه؛
• شاخص‌های سنجش و ارزیابی اجراآت؛
• اشخاص و واحدهای مسؤول تطبیق؛
• زمان‌بندی تطبیق فعالیت‌ها؛
• نیازمندی‌های مالی، بشری، تخنیکی و اداری.

فعالیت‌های عمده شامل ارزیابی سالانه استادان، برگزاری جلسات منظم شورای علمی، تطبیق سیستم HEMIS، انکشاف برنامه‌های ماستری و تقویت پروژه‌های مشترک تحقیقی می‌باشد. این موارد در نسخه اصلی پلان نیز به‌عنوان فعالیت‌های نمونه درج گردیده‌اند.

۸.  میکانیزم نظارت و ارزیابی

به منظور حصول اطمینان از تطبیق مؤثر پلان استراتژیک و سنجش میزان پیشرفت در تحقق اهداف تعیین‌شده، میکانیزم منظم نظارت و ارزیابی در نظر گرفته شده است که شامل موارد ذیل می‌باشد:

• نظارت و ارزیابی منظم از تطبیق فعالیت‌های پلان؛
• ارزیابی سالانه میزان تحقق اهداف و فعالیت‌های تعیین‌شده؛
• تحلیل میزان پیشرفت در تطبیق استراتژی‌ها و فعالیت‌های عملیاتی؛
• بررسی شاخص‌های کیفیت، مؤثریت و کارآیی؛
• تهیه و ارایه گزارش‌های نظارت و ارزیابی در پایان هر سمستر و سال تحصیلی؛
• برگزاری جلسات منظم کمیته پلان استراتژیک به منظور بررسی پیشرفت‌ها، شناسایی چالش‌ها و اتخاذ تدابیر اصلاحی لازم.